Pacjenci po leczeniu onkologicznym coraz częściej muszą czekać wiele miesięcy na podstawowe badania kontrolne. Zmiany w finansowaniu diagnostyki przez Narodowy Fundusz Zdrowia doprowadziły do wydłużenia kolejek i ograniczenia dostępności kluczowych badań. Eksperci alarmują, że każdy tydzień zwłoki może pogorszyć rokowania i opóźnić wykrycie wznowy choroby.
Pani Anna, nauczycielka spod Warszawy, po zakończonym leczeniu raka jelita grubego próbowała zapisać się na kontrolną kolonoskopię. Usłyszała, że najbliższy termin jest za osiem miesięcy. W tym czasie pojawiły się u niej niepokojące objawy, takie jak bóle brzucha i spadek wagi. Ostatecznie badanie wykonała prywatnie, dzięki wsparciu rodziny, a wynik potwierdził wznowę nowotworu. Gdyby zdecydowała się czekać w kolejce, mogłaby dowiedzieć się o nawrocie zbyt późno.
Zmiany w zasadach finansowania badań diagnostycznych miały przynieść NFZ ponad 600 mln zł oszczędności. Jednak, jak podkreślają organizacje pacjenckie, skutkiem są coraz dłuższe kolejki i realne zagrożenie dla zdrowia pacjentów. Marta Sikorska z Fundacji Alivia zwraca uwagę w Medonecie, że każdy dodatkowy tydzień oczekiwania może oznaczać późniejsze wykrycie zmian i gorsze rokowania.
Pacjenci poza ścieżką DiLO
Wielu pacjentów onkologicznych, którym zamknięto kartę DiLO po zakończonym leczeniu, trafia obecnie do tzw. zwykłej kolejki na badania takie jak tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, kolonoskopię czy gastroskopię. Refundacja tych badań, jeśli pacjent nie ma otwartej karty DiLO lub nie jest objęty programem lekowym, jest obecnie limitowana. W praktyce oznacza to, że placówki z trudną sytuacją finansową niechętnie wykonują badania ponad ustalony limit, co przekłada się na bardzo długi czas oczekiwania.
Według danych portalu Alivia Onkoskaner średni czas oczekiwania na rezonans magnetyczny w trybie normalnym wynosi obecnie 105 dni, podczas gdy jeszcze pod koniec marca było to 85 dni. W przypadku tomografii komputerowej kolejka wydłużyła się z 51 do 56 dni. Jeszcze trudniejsza sytuacja dotyczy badań endoskopowych — na gastroskopię bez znieczulenia pacjenci czekają średnio 147 dni, a na kolonoskopię aż 263 dni, co oznacza wzrost odpowiednio z 133 i 237 dni miesiąc wcześniej.
Czasy oczekiwania a bezpieczeństwo pacjentów
Tak długie kolejki mają bezpośredni wpływ na dalsze leczenie i monitorowanie choroby. W onkologii czas jest jednym z kluczowych czynników decydujących o skuteczności terapii, a każdy dodatkowy tydzień oczekiwania może oznaczać opóźnienie rozpoczęcia leczenia czy gorsze rokowania. Sikorska podkreśla, że nawet jeśli NFZ zareaguje na apel fundacji i zniesie limity dla wszystkich pacjentów onkologicznych, pozostanie problem dostępu do diagnostyki dla osób bez karty DiLO. Wielomiesięczne kolejki odbierają im szansę na szybką diagnozę i skuteczne leczenie.
Z danych Alivia Onkoskaner wynika, że problem ma charakter systemowy i w ostatnich miesiącach wyraźnie się pogłębia. Kolejki rosną jednocześnie do rezonansu, tomografii oraz badań endoskopowych, a część placówek już wstrzymuje zapisy na badania. Ograniczenia dotyczą także pacjentów będących na etapie follow-up, czyli obserwacji po zakończonym leczeniu onkologicznym. Ta grupa chorych wymaga regularnej diagnostyki zgodnej z wytycznymi klinicznymi, ponieważ badania kontrolne pozwalają wcześnie wykryć wznowę choroby lub progresję nowotworu.
Kolejki coraz dłuższe. Czy oszczędności są tego warte?
Od kwietnia 2026 r. NFZ płaci szpitalom jedynie 60 proc. wartości gastroskopii i kolonoskopii oraz 50 proc. wartości rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej wykonanych ponad ustalony limit kontraktu. Zwrot za nadwykonania następuje dopiero na koniec roku, a nie kwartalnie, jak dotychczas. W efekcie szpitale, które wykonują badania ponad limit, muszą czekać na niepełną zapłatę niemal rok. Dyrektor Beskidzkiego Centrum Onkologii-Szpitala Miejskiego w Bielsku-Białej Krzysztof Bestwina zwraca uwagę, że trudno oczekiwać, by placówki wykonywały nadwykonania w kwietniu, skoro na 60 proc. zapłaty muszą czekać prawie rok.
W BCO-SM najbliższy wolny termin na kolonoskopię to kwiecień 2030 r., a opisanie skierowania jako "pilne" skraca oczekiwanie do końca kwietnia 2028 r. W Szpitalu Wojewódzkim w tym samym mieście kolonoskopię "na cito" można wykonać pod koniec 2027 r. Na gastroskopię w BCO-SM czeka się do stycznia 2027, w trybie pilnym — do listopada tego roku. W Szpitalu Wojewódzkim terminy są nieco bliższe, ale nadal oznaczają wiele miesięcy oczekiwania.
Skala problemu w całym kraju
Z raportu Instytutu Sobieskiego wynika, że już w pierwszym miesiącu obowiązywania nowych zasad finansowania diagnostyki obrazowej 54 proc. szpitali wykonujących tomografię komputerową i rezonans magnetyczny zadeklarowało ograniczenie dostępności badań, w tym przekładanie pacjentów na późniejsze terminy i wydłużanie kolejek. Dane z portalu Terminy Leczenia NFZ pokazują, że w ciągu niespełna miesiąca mediana czasu oczekiwania na rezonans magnetyczny w trybie stabilnym wzrosła z 76 do 96 dni, a na tomografię komputerową — z 34 do 49 dni.
W przypadku badań pilnych wzrosty sięgały kilkunastu dni, a w niektórych ośrodkach były znacznie wyższe. Przykładowo we Włocławku czas oczekiwania na pilny rezonans wydłużył się z 162 do 579 dni. Autorzy raportu podkreślają, że kontrakty NFZ na 2026 r. zostały jednocześnie obniżone średnio o 18 proc. dla tomografii komputerowej i 25 proc. dla rezonansu magnetycznego, co przy rosnącym zapotrzebowaniu oznacza realne ryzyko dalszego ograniczania diagnostyki i opóźnień w rozpoznaniu chorób.
Pacjenci onkologiczni bez priorytetu
Problem szczególnie dotyka osoby leczone onkologicznie, dla których regularna diagnostyka obrazowa jest niezbędnym elementem terapii. Fundacja Alivia podkreśla, że regularna i terminowa diagnostyka stanowi warunek skutecznego monitorowania postępów leczenia, wznowy choroby lub progresji. Tymczasem w BCO-SM przypadek stabilny onkologicznie oznacza termin rezonansu w lutym 2027 r., a pilny — jesienią tego roku. Na tomografię komputerową są jesienne terminy, a w trybie pilnym — pod koniec wakacji. Zaledwie siedem z 28 obszarów ciała badanych tomografem zostało przez NFZ wycenionych na poziomie pokrywającym rzeczywiste koszty.
Fundacja wskazuje, że obecnie brakuje mechanizmów gwarantujących wszystkim pacjentom onkologicznym priorytetowy i nielimitowany dostęp do świadczeń wysokokosztowych. Potrzeba wykonywania regularnych badań diagnostycznych trwa przez cały okres terapii oraz wieloletniej obserwacji pacjenta po jej zakończeniu. W odpowiedzi Alivia apeluje do prezesa NFZ o pilne wdrożenie nielimitowanego finansowania badań wysokokosztowych zgodnych z wytycznymi klinicznymi oraz o narzędzia do monitorowania rzeczywistego czasu oczekiwania pacjentów onkologicznych. Pismo trafiło również do minister zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy, wiceministra Tomasza Maciejewskiego i rzecznika praw pacjenta Bartłomieja Chmielowca.
Jak podkreśla Marta Sikorska, bezpośrednim impulsem do apelu były rosnące kolejki do badań wysokokosztowych oraz sygnały od pacjentów i lekarzy o coraz większych trudnościach w dostępie do diagnostyki. Zwraca uwagę, że problem dotyczy zarówno osób w trakcie diagnostyki, leczenia, jak i tych, które wymagają regularnych badań kontrolnych po terapii.
Szpitale czekają na zwrot środków
Beskidzkie Centrum Onkologii-Szpital Miejski w Bielsku-Białej nie tylko zmaga się z kolejkami, ale także oczekuje na około 9 mln zł nadwykonań za ubiegły rok. NFZ wypłacił dotychczas jedynie pół miliona z 4 mln zł należnych w ramach ryczałtu. Na pozostałe ponad 5,3 mln zł z tytułu świadczeń limitowanych, w tym programów lekowych, placówka wciąż czeka. Dyrektor Bestwina wyjaśnia, że gdyby szpital otrzymał te środki, nie musiałby wdrażać programu naprawczego.
Dodatkowym problemem są leki, które szpital finansuje z własnych środków przez wiele miesięcy, podczas gdy dostawcy naliczają odsetki. Kiedy NFZ w końcu zwraca należność, płaci wyłącznie kwotę z faktury, a odsetki pozostają po stronie placówki. Jeśli chodzi o oddział chemioterapii dziennej, po przekroczeniu limitu kontraktu fundusz nadal zwraca koszty leków, ale już nie płaci za ich podanie. Oznacza to, że personel pracuje, pacjent otrzymuje leczenie, ale szpital nie dostaje za to żadnego wynagrodzenia.
Oszczędności miały wynieść ponad 600 mln zł, co — jak ocenia dyrektor Bestwina — jest niewielką kwotą przy budżecie NFZ sięgającym 200 mld zł.
źródło: medonet.pl
