W Polsce coraz częściej obserwuje się wzrost liczby zwolnień lekarskich, a także coraz powszechniejsze przypadki nadużywania L4 — aż jedna trzecia przeprowadzonych kontroli ujawnia nieprawidłowości. Od 13 kwietnia zaczną obowiązywać nowe regulacje, które mają pozwolić na skuteczniejsze wykrywanie powtarzających się schematów oraz ograniczyć wystawianie zwolnień uznawanych za szczególnie ryzykowne.
Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w 2025 r. lekarze wystawili łącznie 27,5 mln zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, co przełożyło się na 290,5 mln dni absencji. Tak duża liczba nieobecności generuje znaczne koszty zarówno dla pracodawców, jak i dla systemu ubezpieczeń społecznych. Problem ten stanowi poważne wyzwanie dla przedsiębiorstw oraz instytucji państwowych.
Firma Conperio, specjalizująca się w monitorowaniu absencji chorobowej, przeanalizowała dane za 2025 r. i ustaliła, że średni wskaźnik absencji wśród jej klientów wyniósł 7,08 procent. Najwyższy poziom odnotowano w lutym — 7,73 procent, natomiast najniższy przypadł na maj, kiedy wskaźnik spadł do 6,44 procent. Wyniki te potwierdzają, że zimą liczba nieobecności wzrasta, natomiast wiosną i latem utrzymuje się na niższym poziomie. Co trzecia kontrola zwolnienia lekarskiego wykazała nieprawidłowości.
— Kontrole prowadzone w 2025 r. ujawniły szereg powtarzalnych nieprawidłowości. Wśród nich znalazły się przypadki przebywania na L4 pod wpływem alkoholu, w tym sytuacje, w których jego spożycie miało miejsce bezpośrednio podczas wizyty kontrolera. Odnotowano również m.in. prowadzenie zajęć dydaktycznych na uczelni wyższej, świadczenie pracy zarobkowej w lokalach gastronomicznych czy wypożyczalniach sprzętu sportowego, a także brak faktycznego sprawowania opieki nad osobą wskazaną w zwolnieniu. W wielu sytuacjach podopieczni przebywali w szkole lub pod innym adresem niż deklarowany — wymienia Mikołaj Zając, prezes Conperio.
Analiza jednodniowych zwolnień lekarskich pokazuje, że wielu pracowników wykorzystuje je do wydłużenia sobie weekendu. W 2025 r. niemal połowa takich zaświadczeń została wystawiona w dni sąsiadujące z weekendem — 23,6 procent w piątki oraz 20,5 procent w poniedziałki. Dla porównania, w środku tygodnia (wtorki, środy i czwartki) odsetek ten wynosił od 15 do 16 procent. W soboty i niedziele jednodniowe L4 stanowiły po 4,4 procent każdego dnia.
Z roku na rok zjawisko to nasila się. W 2023 r. poniedziałki i piątki odpowiadały za 37,9 procent jednodniowych zwolnień, natomiast w 2025 r. już za 44,1 procent. Podobny wzrost widać w okresach świątecznych i podczas wakacji — tylko w dniach 2 maja, 10 czerwca oraz 10 listopada wystawiono łącznie 2,07 procent wszystkich jednodniowych L4, co oznacza, że w tych terminach liczba takich zwolnień była ponad dwa i pół razy wyższa niż przeciętnie.
Największym problemem dla pracodawców nie są długotrwałe nieobecności, lecz krótkie, nagłe zwolnienia. Jednodniowe L4 pojawia się bez uprzedzenia i może poważnie zakłócić funkcjonowanie firmy. W branżach takich jak produkcja, logistyka czy budownictwo nawet pojedyncza absencja potrafi zaburzyć cały harmonogram pracy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych teoretycznie ma możliwość skontrolowania każdego zwolnienia, także jednodniowego, jednak w praktyce szybka weryfikacja bywa trudna do przeprowadzenia. Chociaż elektroniczne zaświadczenie pojawia się w systemie natychmiast, przeprowadzenie kontroli tego samego dnia często okazuje się niemożliwe ze względów organizacyjnych.
Nowe przepisy, które, jak przypomina Medonet, wejdą w życie 13 kwietnia, mają usprawnić system kontroli zwolnień lekarskich. Po każdej przeprowadzonej kontroli powstanie szczegółowy raport, a analiza danych oraz powtarzających się schematów absencji stanie się kluczowym elementem procesu.
Wprowadzony zostanie trzystopniowy model oceny ryzyka. Im bardziej powtarzalny schemat absencji, tym większe prawdopodobieństwo przeprowadzenia kontroli. Sprawdzane będzie między innymi, czy pracownik przebywał pod wskazanym adresem, nie wykonywał pracy zarobkowej oraz czy korzystał ze zwolnienia zgodnie z jego przeznaczeniem. Nowością będzie obowiązek sporządzania raportu po każdej kontroli — dokument ten może mieć decydujące znaczenie dla przyznania lub odebrania świadczenia.
Dane za 2025 r. pokazują, że starsi pracownicy częściej korzystają ze zwolnień lekarskich. Najniższy wskaźnik absencji — 2,13 procent — dotyczył osób w wieku do 29 lat, natomiast w grupie powyżej 50. roku życia sięgał już 4,87 procent. Wynika to między innymi z częstszego występowania chorób przewlekłych oraz dłuższego czasu rekonwalescencji u osób starszych.
Warto zauważyć, że najmłodsi pracownicy, mimo częstych zmian miejsca zatrudnienia i opinii o mniejszym przywiązaniu do pracodawcy, najrzadziej korzystają ze zwolnień lekarskich. Pokolenie Z charakteryzuje się wysoką dyspozycyjnością i rzadko wypada z pracy na dłużej.
Szczegółowe dane dotyczące Barometru Absencji Chorobowej za 2025 r. dostępne są w raporcie Barometr 2025.
źródło: medonet.pl
