Najnowsze dane ze Stanów Zjednoczonych pokazują, że miliony osób żyją z nieujawnioną otyłością, ponieważ najczęściej stosowany wskaźnik — BMI — nie pozwala jej wykryć. Co czwarta osoba z prawidłową masą ciała według BMI już spełnia kryteria klinicznej otyłości, a połowa osób z nadwagą powinna być objęta leczeniem. Podobny problem dotyczy Polski, gdzie tylko niewielka część pacjentów z otyłością otrzymuje odpowiednią pomoc.
O stereotypach, błędnych przekonaniach i braku systemowych rozwiązań w leczeniu otyłości Medonet rozmawia z prof. Mariuszem Wyleżołem, ekspertem z ponad 30-letnim doświadczeniem w tej dziedzinie.
Prof. Wyleżoł podkreśla, że przez trzy dekady swojej pracy nieustannie zastanawia się, dlaczego społeczeństwo wciąż nie rozumie, że otyłość nie jest winą pacjentów. Wspomina początki swojej kariery, kiedy w 1990 r. rozpoczął pracę w poradni chirurgicznego leczenia otyłości. Wówczas wiedza na temat tej choroby była znikoma, a kluczowe hormony, takie jak grelina czy GLP-1, dopiero zaczynały być odkrywane i rozumiane.
Przełom w podejściu do pacjentów
Prof. Wyleżoł przyznaje, że przełomem w jego podejściu do leczenia otyłości było wysłuchanie pierwszego pacjenta, który wyznał, że czuje się bezradny wobec choroby i oczekiwań, że sam sobie z nią poradzi. Według profesora, zrozumienie otyłości wymaga przede wszystkim otwartości na doświadczenia chorych oraz gotowości pacjentów do szczerego opowiadania o swoim życiu, bez powielania społecznych stereotypów.
Ekspert zauważa, że chorzy często powtarzają utarte przekonania o braku silnej woli, ponieważ tego oczekuje od nich otoczenie. Zaznacza, że zawsze rozpoczyna rozmowę z pacjentem od stwierdzenia, iż otyłość to choroba biologiczna, a nie wina chorego. Taka postawa przynosi pacjentom ulgę i pozwala im otworzyć się na leczenie.
Wstyd i brak otwartości wśród pacjentów
Jak podkreśla prof. Wyleżoł, zdecydowana większość osób z otyłością nie zgłasza się do lekarza, mówiąc wprost o swojej chorobie. Zamiast tego używają określeń typu: "chcę schudnąć" czy "mam oponkę". W przeciwieństwie do pacjentów z innymi schorzeniami, rzadko mówią otwarcie: "choruję na otyłość, chcę się leczyć". Najczęściej zgłaszają się już po wielu nieudanych próbach samodzielnego radzenia sobie z problemem.
Rola aktywności fizycznej w leczeniu otyłości
Prof. Wyleżoł wyjaśnia, że oczekiwanie, iż aktywność fizyczna sama w sobie doprowadzi do wyleczenia otyłości, jest nierealne. Zaznacza, że choć ruch jest bardzo ważny, jego rola w kontekście tej choroby jest często źle rozumiana. Aktywność fizyczna nie służy przede wszystkim spalaniu kalorii, lecz zachowaniu masy mięśniowej, poprawie jakości snu i redukcji stresu. Utrata masy mięśniowej prowadzi bowiem do niekorzystnych zmian metabolicznych, które utrudniają utrzymanie prawidłowej masy ciała.
Leczenie otyłości — wyzwania i brak systemowych rozwiązań
Obecnie otyłość traktowana jest jako choroba przewlekła, której nie da się całkowicie wyleczyć, ale można znacząco zmniejszyć ryzyko powikłań i poprawić jakość życia pacjentów. Prof. Wyleżoł porównuje sytuację do leczenia nadciśnienia, które również wymaga stałej terapii. Zwraca uwagę, że w Polsce brakuje spójnego systemu leczenia otyłości — pacjenci, którzy nie kwalifikują się do leczenia chirurgicznego, często pozostają bez wsparcia.
W przeciwieństwie do innych chorób, takich jak nowotwory, gdzie istnieje jasno określona ścieżka diagnostyczna i terapeutyczna, w przypadku otyłości lekarze często nie wiedzą, gdzie skierować pacjenta. Zdaniem profesora, leczeniem otyłości powinni zajmować się lekarze różnych specjalności, podobnie jak w przypadku cukrzycy typu 2.
Farmakoterapia — przełom, ale nie dla wszystkich
Prof. Wyleżoł podkreśla, że dostęp do nowoczesnych metod leczenia, takich jak farmakoterapia, jest w Polsce ograniczony ze względu na wysokie koszty. Lekarze stają przed dylematem, jak rozmawiać z pacjentami o leczeniu, które nie jest refundowane, podczas gdy powikłania otyłości są leczone w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Ekspert uważa, że konieczne są odważne decyzje systemowe, aby poprawić dostępność terapii.
Edukacja i zmiana społecznego postrzegania otyłości
W rozmowie na temat edukacyjnej instalacji "The Impossible Gym", stworzonej w ramach kampanii "Zdrowie zaczyna się od zrozumienia. Zrozumieć otyłość", prof. Wyleżoł zauważa, że choć pojedyncze inicjatywy nie zmienią od razu społecznego podejścia do otyłości, to jednak mogą stopniowo wpływać na świadomość społeczną. Instalacja pokazuje, jak nierealne są oczekiwania wobec osób z otyłością, zwłaszcza przekonanie, że wystarczy "więcej się ruszać", by rozwiązać problem.
Ekspert zwraca uwagę, że w otoczeniu dominuje tzw. impossible diet — wysokoprzetworzona żywność jest wszechobecna, co utrudnia pacjentom stosowanie się do zaleceń dotyczących zdrowego odżywiania. Współczesny przemysł spożywczy sprawia, że proste rady typu "proszę zdrowo się odżywiać" są często nierealne do wdrożenia.
Dyskryminacja i potrzeba empatii
Prof. Wyleżoł podkreśla, że osoby z otyłością często doświadczają dyskryminacji i braku szacunku ze strony otoczenia. Wskazuje, że jednym z mechanizmów obronnych jest przybieranie "maski" — osoby chore na otyłość starają się być uśmiechnięte i dowcipne, ponieważ tego oczekuje społeczeństwo. Jednak pod tymi pozorami kryje się często głęboki problem i cierpienie.
Według profesora kluczowe jest okazanie empatii i zrozumienia dla pacjentów z otyłością. Tylko wtedy mogą oni otworzyć się na leczenie i uzyskać realną pomoc.
źródło: medonet.pl
