Amerykańscy naukowcy wskazują, że codzienne sięganie po określone produkty może istotnie wpłynąć na długość życia. Jak czytamy w medonecie, ajbardziej niebezpieczne okazuje się to, co jemy najczęściej i często nie kojarzymy z zagrożeniem dla zdrowia. Wnioski opierają się na obserwacji ogromnej grupy uczestników prowadzonej przez prawie 30 lat.
Badacze wykazali, że nadmierne spożywanie wysoko przetworzonej żywności wiąże się ze zwiększonym ryzykiem przedwczesnego zgonu. Po uwzględnieniu korekt danych okazało się, że zagrożenie rośnie nawet do 15 proc. u mężczyzn i 14 proc. u kobiet. Obserwacja objęła ponad pół miliona osób śledzonych przez prawie 30 lat.
Erikka Loftfield z National Cancer Institute, główna autorka analizy, zwróciła uwagę na rolę napojów bezalkoholowych — zarówno tych słodzonych cukrem, jak i występujących w wariancie określanym jako dietetyczny. Właśnie po nie oraz po wypieki i pieczywo z rafinowanych ziaren badani sięgali najczęściej. Analiza potwierdza powiązanie między tego typu dietą a śmiertelnością — głównie z powodu schorzeń układu krążenia oraz cukrzycy typu 2.
System NOVA: skala przetworzenia
Aby zrozumieć, które produkty wpływają na wyniki badania, warto sięgnąć po narzędzie służące do oceny stopnia ich przetworzenia. Pomaga w tym m.in. system NOVA. Medonet tłumaczy, że jego twórcą jest Carlos Monteiro, emerytowany profesor nauk o żywieniu i zdrowia publicznego z Uniwersytetu w São Paulo, współautor pojęcia żywności wysoko przetworzonej. System dzieli produkty według poziomu obróbki — od nieprzetworzonych lub minimalnie zmienionych, takich jak owoce i warzywa, przez umiarkowanie przetworzone, jak sery czy konserwy warzywne, aż po grupę ultraprzetworzoną obejmującą m.in. wędliny i kiełbasy.
Zgodnie ze stanowiskiem Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa produkty mocno przetworzone zawierają składniki, których zazwyczaj nie znajdziemy w domowych kuchniach. Ich rolą jest sprawienie, by gotowy produkt był smaczniejszy lub bardziej atrakcyjny dla konsumenta. Wśród dodatków występują konserwanty chroniące przed pleśnią i bakteriami, emulgatory, sztuczne barwniki, środki przeciwpieniące, wypełniające, wybielające, żelujące i glazurujące, a także nadmiarowe ilości cukru, soli oraz tłuszczów poprawiających walory smakowe.
Pół miliona uczestników badania
Naukowcy zaprezentowali wstępne wyniki podczas dorocznego spotkania Amerykańskiego Towarzystwa Żywienia w Chicago. Analiza obejmowała dane dietetyczne zebrane w 1995 r. od niemal 541 tys. Amerykanów w wieku od 50 do 71 lat, którzy uczestniczyli w projekcie US National Institutes of Health-AARP Diet and Health Study. Następnie badacze zestawili te informacje z ryzykiem zgonu w perspektywie kolejnych 20-30 lat.
Wyniki pokazały, że osoby konsumujące najwięcej takiej żywności częściej umierały z powodu chorób serca lub cukrzycy w porównaniu z tymi, którzy plasowali się w dolnych 10 proc. pod względem jej spożycia. W odróżnieniu od wcześniejszych prac, naukowcy nie odnotowali w tej grupie zwiększenia liczby zgonów wywołanych nowotworami. Wyniki dotyczyły ogromnej, reprezentatywnej próby populacji.
Napoje dietetyczne, mimo deklaracji producentów o obniżonej zawartości cukru lub jego braku, mogą zawierać sztuczne słodziki oraz inne dodatki. Naukowcy wykazali, że osoby pijące więcej niż dwie porcje słodkich napojów dziennie są bardziej narażone na wcześniejszy zgon. Wcześniejsze prace pokazały, że przetworzone mięsa — bekon, hot dogi, kiełbaski, szynka, peklowana wołowina, suszone mięso i wędliny — spożywane w nadmiarze podnoszą ryzyko raka jelita grubego, chorób serca, cukrzycy i skrócenia życia.
Szynka i nuggetsy groźniejsze, niż się wydaje
Zagrożeniem dla zdrowia mogą być nawet produkty, które nie kojarzą się jednoznacznie z wysokim przetworzeniem, jak szynka czy nuggetsy z kurczaka. Według badaczy osoby spożywające zbyt duże ilości takiej żywności są bardziej narażone na wcześniejszy zgon — i to bez względu na masę ciała czy ogólną jakość diety. Zwyczajowe postrzeganie tych produktów odbiega od rzeczywistego ryzyka.
— Wnioski z nowego badania wskazują, że przetworzone mięso może być jednym z najbardziej szkodliwych produktów, ale ludzie nie mają tendencji do postrzegania szynki lub nuggetsów z kurczaka jako UPF (ultraprzetworzonej żywności, przyp. red.) — powiedziała Rosemary Green, profesor nauk o środowisku, żywności i zdrowiu w London School of Hygiene & Tropical Medicine.
60 proc. kalorii z UPF w USA
Badanie ma pewne ograniczenia — dane o sposobie odżywiania zostały zebrane jednorazowo, około 30 lat temu, co utrudnia uchwycenie ewentualnych zmian nawyków żywieniowych w późniejszym okresie. Od połowy lat 90. produkcja UPF znacząco wzrosła. Obecnie blisko 60 proc. dziennych kalorii spożywanych przez przeciętnego mieszkańca Stanów Zjednoczonych pochodzi właśnie z takich produktów. Wynika to z faktu, że 70 proc. asortymentu w sklepach można zaklasyfikować jako produkty mocno przetworzone.
Podobne wnioski przyniosło inne badanie z maja 2025 r., które objęło ponad 100 tys. pracowników systemu ochrony zdrowia. Również wśród nich osoby spożywające dużo takiej żywności były bardziej narażone na wcześniejszy zgon oraz choroby sercowo-naczyniowe. Według szacunków konsumpcja tego rodzaju produktów wyraźnie wzrosła od lat 90.
źródło: medonet.pl
